Antakya’nın aydınlatma tarihindeki yeri, sadece bir "ilk" olmanın ötesinde, şehircilik ve toplumsal yaşamın evrimi açısından devrimsel bir kırılma noktasını temsil eder. Roma İmparatorluğu’nun Doğu’daki incisi olan bu metropol, karanlığın insan faaliyetlerini durdurduğu bir çağda, geceyi kamusal alana dahil ederek modern şehir hayatının temelini atmıştır.

​İşte Antakya’nın bu öncü rolünü güçlendiren tarihsel ve mimari detaylar:

​​M.S. 4. yüzyılda Antakya, Roma ve İskenderiye ile birlikte dünyanın en büyük üç şehrinden biriydi. Şehri ikiye bölen ve yaklaşık 3 kilometre uzunluğunda olan Herod Caddesi (Sütunlu Cadde), o dönemde mühendislik harikası kabul ediliyordu.

​Kaynaklar, bu devasa caddenin her iki yanındaki revakların altına belirli aralıklarla yağ lambalarının (kandillerin) asıldığını doğrular. Bu, bireysel meşale taşıma zorunluluğunu ortadan kaldıran ilk "kamusal aydınlatma ağı" idi.

​Şehir yönetimi, binlerce kandilin her akşam doldurulması ve fitillerinin yenilenmesi için özel bir iş gücü ayırıyordu. Bu durum, aydınlatmanın bir lüks değil, belediyecilik hizmeti olarak görüldüğünün kanıtıdır.

​​Antakya’daki aydınlatma sadece güvenlik için değil, ekonomik ve sosyal canlılık için tasarlanmıştı. Dönemin ünlü hatibi Libanius, Antakya’daki bu ışıklandırmayı şöyle betimler:

​"Burada gece ile gündüz arasındaki tek fark ışığın rengidir; insanlar karanlıktan korkmadan işlerine devam eder, zanaatkarlar çalışır ve dostlar sokaklarda şenliklerle dolaşır."

​Bu aydınlatma sayesinde:

​-Pazar yerleri ve dükkanlar güneş battıktan sonra da açık kalabiliyor, Akdeniz ticaretinin kalbi gece de atmaya devam ediyordu.

​-Sütunlu caddelerin ve devasa mozaiklerin gece ışık altındaki ihtişamı, şehrin "Doğu’nun Kraliçesi" unvanını pekiştiriyordu. Işık, mimarinin dokusunu karanlıkta bile sergileyen bir estetik unsura dönüştü.

​​Antakya'nın başlattığı bu gelenek, Orta Çağ Avrupası'nın karanlık dönemlerinde unutulmuş olsa da, Rönesans sonrası Paris ve Londra gibi kentlerin model aldığı bir vizyon oldu. Antakya örneği, ışığın sadece yolu görmek için değil, medeniyeti inşa etmek için kullanıldığını gösteren ilk büyük laboratuvardır.