Niğde Valisi Dr. Cihat Çelik,  bugüne kadar yayınlanmış bir konuyu, tarihi belgeler ışığında ele alarak, "Osmanlı’nın İlk Demiryolu Projesini bir kitapta topladı. Samandağ-Basra demiryolu yapım işinin ele alındığı önemli eser, idealkent yayınlarından çıktı.

Uzun süre Hatay'ın Samandağ ilçesinde kaymakamlık görevini başarılı yürüttükten sonra son kararnamede Niğde Valiliğine atanan Dr. Cihat Çelik, 1830’lu yıllardan itibaren “Euphrates Valley Railway Project” olarak bilinen, Akdeniz ile Basra Körfezi arasındaki en kısa mesafe olan Samandağ- Basra demiryolu yapım işi ile ilgili İngiliz ve Osmanlı arşiv kaynak belgelerini inceleyip kültür dünyasına önemli bir eser kazandırdı.

BİR ÇOK ÇABA SARF EDİLDİ

Kitapla ilgili yapılan değerlendirmede; demiryolu taşımacılığının kısa sürede tüm dünyayı değiştirdiği, ilk demiryolu taşımacılığının 1825 yılında gerçekleştirilmesinden sonra İngiltere ve diğer Avrupa ülkelerinin de emperyalist politikaları çerçevesinde yeni hatlar inşa etmeye çalıştıklarına dikkat çekilerek, "Adriyatik Denizi'nden Basra Körfezi'ne, Ağrı Dağı'ndan Mısır'a kadar geniş bir coğrafyaya yayılan Osmanlı İmparatorluğu, stratejik coğrafi konumu nedeniyle Avrupa ülkelerinin ilgisini çekmiştir. Bu araştırma, Akdeniz'i Basra Körfezi'ne bağlamayı amaçlayan önemli bir kalkınma projesi olan Fırat Vadisi Demiryolu Projesini ele almaktadır. Proje ile ilgili öneriler 1830'lu yılların başında ortaya çıkmış ve 19. yüzyılın sonuna kadar savunucuları tarafından projenin uygulanması için birçok çaba sarf edilmiştir" denildi.

Büyük bir özveriyle yayıma hazır hale getirilen eserde yer alan projenin tarihsel arka planında, Osmanlı ve Birleşik Krallık politikalarına yansımaları, projenin Osmanlı İmparatorluğu ve Birleşik Krallık'a faydalarını özetleyen tartışmalarına da yer verilirken, çalışmada tarihsel-analitik metodoloji de uygulandığı ifade edildi

Osmanlı İmparatorluğu arşiv kaynaklarından elde edilen bilgiler olmak üzere çeşitli veri kaynaklarının kullanıldığına da dkkat çekiilen eserde; Rawdon Chesney, William Patrick Andrew gibi proje savunucularının yazıları ve 19. yüzyıla ait diğer birincil kaynaklar da yer almış.

DİKKAT ÇEKİLMİŞ

Geleceğe ışık tutarak eserde ayrıca; Osmanlı Hükümetinin, Orta Doğu'daki politikalarını uygulamak için daha etkili araçlara sahip olmak gerekçesiyle projeyi desteklediği, 1857'de proje şirketine bir imtiyaz teklif ettiği ve Süveyş Kanalı Projesi'nin %40 hissesinin satın alınmasından sonra İngiliz Hükümeti'nin projeye karşı tutumunun değiştiğine de yer verlirken, Rusların Erivan-Van veya İran üzerinden Basra Körfezine inme çalışmalarının projeyi sürekli gündemde tuttuğu, ancak Fırat Vadisi Demiryolu Projesinin hiçbir zaman hayata geçirilemediği gibi, buna karşın bölgenin stratejik konumu ve sahip olduğu doğal kaynakların da batılı ülkelerin iştahını kabartarak bölgenin sömürgeleştirilmesinin önünü açtığı ve bugüne kadar bölgenin istikrarsızlaştırılmasına neden olduğuna dikkat çekilmiş.