Antakya’nın tarihi uzun çarşı da saklı

Tarihi ipek yolunun geçiş noktalarından biri olan Uzun Çarşı hanları hamamları ile Antakya’nın tarihini betonlaşmış zemininde, hunharca yapılan çarpık yapılaşmasının arkasında saklıyor.AYAKKABICILAR Çarşısı Dernek Başkanı Ömer Gürbüz boyunca dünyada bulunan 16 medeniyetten 13′üne ev sahipliği yapan, 3 semavi dine mensup insanların kardeşçe, büyük bir hoşgörü içerisinde yaşadığı Antakya’da Uzun Çarşı’nın kentin tarihine şahitlik yapmış önemli bir mekan olduğunu söyledi.
Eski Antakya’nın kentin Asi Nehri’nin doğusundaki bölümünü oluşturduğunu belirten Gürbüz, “Tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış olan eski Antakya’da yaşayan insanlar eski Antakya evlerinde bir aile birliği yaşarlardı.
Bütün sanat dalları, bütün iş kolları Antakya’nın nabzını tutan insanlar bu bölgede yaşar ve bu bölgede sanatlarını da uzun çarşıda, buğday pazarında, köşker pazarında, debbağların bulunduğu bölgede icra ederlerdi. Bunların hepside eski Antakya’nın bir bölümünde yaşarlardı”
Eski Antakya’da sanat ve yaşam
Eski Antakya’da yaşayan insanların bir yandan sanatlarını ircaa ederlerken, diğer taraftan da kapı komşuluğu ile birlikte bağışık bir hayat idame ettirdiklerini belirten Gürbüz, “Şöyle baktığınız zaman şimdiki ayakkabıcılar çarşısında yemeni dikilir, bakırcılar çarşısına yakın debbağların bulunduğu yerde deriler işlenir, hemen üst tarafta bulunan kılcı çarşısında derilerin temizliği yapıldıktan sonra işlenerek çeşitli şekillerde değerlendirilir. Ondan sonra da işlenen deriler köşker çarşısına burada köşkerler tarafından yemeni imalatında kullanılırdı. İmal edilen yemeniler tüm Türkiye ye satılır idi” dedi.
Buğday pazarı merkezdi
Şimdiki ayakkabıcılar çarşısının biraz üst kısmında bulunan Marangozlar çarşısında marangozların yine ürettikleri çeyiz sandıklarını geçmişte tüm Türkiye’ye pazarladıklarını belirten Gürbüz, “Marangozlar çarşısının hemen yanı başında bulunan buğday pazarında insanların alışveriş merkezini oluşturuyordu. İnsanlar burada evlerinin senelik buğday ihtiyaçlarını satın alır, o buğdayları evlerinde bulunan buğday ambarlarında saklarlar ve yıl boyu kullanırlardı” dedi.
İpek yolunun canlı noktası uzun çarşı
Uzun çarşının ipek yolu çizgisinde olması dolayısı ile çarşının içerisinde hanlar hamamların bulunduğunu ve çarşının çok önemli tarihi bir dokuyu içinde saklı tuttuğunu belirten Gürbüz, “Ahmediye pasajı, kurşunlu han, buğday meydanı ve tarihte sabun üretilen hanımız bunlara en iyi örneklerdir. Kısacası Antakya’ya ipek yolu ile gelen insanların en fazla uğradığı dinlendiği ve uyuduğu hanlarla birlikte alış veriş yaptığı yerleri hep uzun çarşı ve civarı barındırıyordu” dedi.
Uzun çarşı ayrı bir değer
Öte yandan çiftçilerin kullandığı her türlü elet ve hırdavatın geçmişte demirciler çarşısında demirciler tarafından elle üretilip satıldığını hatırlatan Gürbüz, “Uzun çarşı Antakya için tamamen ayrı bir değer. Çünkü tarih boyunca Antakyalılar günlük ihtiyaçlarını buradan karşılarken tarihi ipek yolunun da önemli merkezlerinden birisiydi. Etinden sütünden, meyvesinden, tutunda insanın her gıda maddesinin satıldığı hem ticaretin yapıldığı hemde sosyal yönden bir araya gelinen bir tür merkezdi. Şehrin kalbi burada atardı” dedi.
Tarihi doku
Uzun çarşı çok önemli bir tarihi dokuyu içerisinde barındırdığını tekrarlayan Gürbüz, “Tarihi dokular iç içedir. Çarşının her noktasında tarihi bir esere rastlamak mümkündür. Burada işaret etmemiz gereken en önemli konulardan biride çarşı esnafının çeşitli din ve mezheplerden olması ve bunların iç içe kardeşçe yaşamalarıdır. Sunisi, Alevi’si, Katolik’i, Ermeni’si, Musevi’si Protestan’ı ve burada komşuluk ilişkisinin üzerinde neredeyse bir akrabalık ilişkisi yaşamıştır” dedi.
Saygı ön plandaydı
Büyük bir hoşgörü içerisinde yaşayan değişik dinlere mensup insanların Antakya’da kardeşçe esnaf ilişkilerini yürütürken, kapı komşuluklarını da barış içerisinde yıllardır sürdürdüklerini belirten Gürbüz, “Asıl önemli nokta olan bu. Tarihte bu insanlarımız iyi günlerinde kötü günlerinde etnik düşünceleri ön planda tutmadan birbirlerinin acısını ve mutluluğunu paylaşırlardı. Her hangi bir evde bir cenaze olduğunda o sokakta asla yüksek sesle konuşulmazdı. Ölen kişi hangi dinden olursa olsun saygı ön plandaydı” dedi.
Hamamlar tarih kokuyor
Antakya’da yaşayan insanların arınma sorunlarını evlerinde eşiklik diye tabir edilen yerlerde ve hamamlarda çözdüklerini belirten Gürbüz, “Şu anda 900 yıllık hamamlara sahip olan Antakya’da 5 tane hamam halen faaliyetlerini sürdürüyor ve dimdik ayaktalar. Ancak çok acil bir biçimde restorasyona ihtiyaçları var. İnsanların arınma sorunlarını gideren hamamların aynı zamanda sosyal alanda da Antakya için çok önemi vardı. Bunun yanında hamamlarımızda tarih boyunca insan sağlığı ön planda tutulmuş. Ona göre mimarisi yapılmış. İnsanların birden sıcağa yada soğuğa girmemelerini önlemek için hamamlarımız bölüm bölüm yapılmış. Giriş orta ve iç kısımdan oluşan hamamlarımızda, kısacası insan sağlığı çok önemsenmiş” dedi.
Tarihin şahidi kurşunlu han
Tarihi kurşunlu Han’ın tarihi ipek yolunu kullanarak Antakya’ya gelen insanların dinlenme merkezi olduğunu belirten Gürbüz, “Bir çok savaşlara ve isyanlara şahitlik yapmıştır ki halen kapısında kurşun izlerine rastlamak mümkündür. İnsanların ihtiyaçlarını giderdiği otel olarak kullandığı kurşunlu handa değişik din ve mezheplere mensup insanlar esnaf olarak hayatlarını sürdürüyorlar.
Bütün inançlara saygı
Antakya’da sanat dallarının bir arada olmasından dolayı uzun çarşının çeşitli bölgelerine dinlenme ve ibadetlerini yapacakları yerlerin inşa edildiğini de belirten Gürbüz, “Tarihe ışık tutan uzun çarşımızda dörtleme dediğimiz Ahmediye Meydanı, Semerciler Çarşısı, Marangozlar Çarşısı ve Demirciler Çarşısı, tarihte insanlarımızın dinlenmek ve ibadetlerini yapmaları için inşa edilmiş, dört ayrı alandır. Bunlar yapılırken insanların çalışırken, huzur içinde ibadetlerini yapmaları düşünülmüş ve birer tanede mescit yapılmış, Demirciler Çarşısında Şeyh Muhammet Delati’nin türbesi bulunmaktadır.. Yani çarşımızda bütün inançlara saygı çerçevesinde insanların hem ticaretini hem aile yapısını hem huzurunu barındıran bir yapılanma oluşturulmuş” diye konuştu.